Kişilik Bozukluğu Türleri, Belirtiler, Nedenler ve Ne Anlama Geliyor

Kişilik bozukluğu, birinin düşünme, hissetme, ilişki kurma ve yaşama yanıt verme biçimindeki uzun süreli bir kalıptır. Bu ifade ağır gelebilir, ancak bu kişinin "kötü" veya yardımın ötesinde olduğu anlamına gelmez. Belirli kalıpların, ilişki çatışması, dürtüsel seçimler, kaçınma veya farklı durumlara uyum sağlamada zorluk yaratacak kadar katı olabileceği anlamına gelir. Narsisistik özellikleri bu daha büyük resmin bir parçası olarak anlamaya çalışıyorsanız, narsisistik kalıplar hakkında öz-yansıma için özel bir alan, klinik bir değerlendirme olarak değerlendirilmediği sürece nazik bir başlangıç noktası olabilir.

Kişilik Bozukluğu Nedir?

Herkesin bir kişiliği vardır: olayları yorumlama, duyguları işleme, kararlar alma ve başkalarıyla bağlantı kurma biçiminde tanıdık bir tarz. Kişilik bozukluğu tuhaflıklar, güçlü tercihler veya zor bir hafta yaşamaktan farklıdır. Zaman içinde nispeten stabil olan, birden fazla ortamda ortaya çıkan ve genellikle bozulmaya veya tekrarlayan sıkıntıya neden olan kalıpları tanımlar.

Bu kalıplar genellikle dört alanı etkiler. İlk olarak, bir kişi kendisini, diğer insanları veya olayları alışılmadık derecede katı biçimlerde görebilir. İkinci olarak, duygular yoğun, düz, öngörülemez veya düzenlenmesi zor hissedilebilir. Üçüncü olarak, ilişkiler güvensizlik, reddedilme korkusu, kontrol, çatışma veya dengesiz bağlanma ile işaretlenebilir. Dördüncü olarak, davranış dürtüsel, kopuk, mükemmeliyetçi, dikkat arayan veya kaçınmacı olabilir.

Yalnızca nitelikli bir ruh sağlığı uzmanı klinik bir tanı koyabilir. Yine de, genel haritayı öğrenmek daha iyi sorular sormanıza, damgalama yapmayı azaltmanıza ve desteğin yararlı olabileceği zamanları fark etmenize yardımcı olabilir.

10 Kişilik Bozukluğu Türü ve Kümeleri

Birçok klinik sistem, yaygın olarak tartışılan 10 kişilik bozukluğunu üç kümeye gruplandırır. Bu kümeler insanları yargılamak için etiketler değildir. Genellikle birlikte ortaya çıkan kalıpların kısaltmalarıdır.

Küme A: Olağandışı veya Kopuk Kalıplar

Küme A, paranoid, schizoid ve şizotipal kişilik bozukluklarını içerir. Paranoid kalıplar, sürekli şüphe veya nötr durumlarda tehdit görme içerebilir. Schizoid kalıplar, yakın ilişkilere sınırlı ilgi ve duygusal mesafeye güçlü tercih içerebilir. Şizotipal kalıplar, tuhaf inançlar, olağandışı algılar, sosyal anksiyete veya eksantrik davranış içerebilir.

Küme B: Yoğun, Dramatik veya Dürtüsel Kalıplar

Küme B, antisosyal, borderline, histrionik ve narsisistik kişilik bozukluklarını içerir. Bu grup genellikle duygusal yoğunluk, ilişki dengesizliği, dikkat ihtiyacı, dürtüsellik veya başkalarının sınırlarını dikkate almada zorluk içerir. Narsisistik kişilik bozukluğu Küme B'nin bir parçasıdır, ancak narsisistik özellikler resmi bir bozukluk dışında da ortaya çıkabilir. Bu ayrım önemlidir çünkü gündelik narsisistik davranış, yüksek öz-odaklanma dönemi ve Narsisistik Kişilik Bozukluğu aynı şey değildir.

Küme C: Kaygılı veya Korku Temelli Kalıplar

Küme C, kaçınmacı, bağımlı ve obsessif-kompulsif kişilik bozukluklarını içerir. Kaçınmacı kalıplar eleştiri veya reddedilme korkusuna odaklanır. Bağımlı kalıplar, karar verme veya doğrulama olmadan işlev görmede önemli zorluk içerir. OBS'den farklı olan obsessif-kompulsif kişilik bozukluğu, esnekliğe müdahale edebilecek katı mükemmeliyetçilik, kontrol ve kural tabanlı düşünmeyi içerir.

Yaygın Kişilik Bozukluğu Belirtileri

Kişilik bozukluğu belirtileri, izole anlardan ziyade kalıplar olarak anlaşılmalıdır. Tek bir tartışma, güvensizlik veya kötü bir seçim, birinin kişilik bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Soru, kalıbın kalıcı, esnek olmayan ve gündelik yaşamda pahalı olup olmadığıdır.

Olası işaretler arasında yakın ilişkilerde tekrarlayan çatışma, başkalarına güvenme zorluğu, terk edilme korkusu, ölçeklenmesi zor görünen duygusal tepkiler, kronik boşluk, yoğun utanç, belirli durumlarda düşük empati, dürtüsel davranış, katı mükemmeliyetçilik veya normal sosyal veya iş gereksinimlerinden kaçınma yer alabilir. Bazı insanlar öfke, suçlama veya kontrol aracılığıyla sıkıntılarını dışsallaştırır. Diğerleri geri çekilme, öz-eleştiri veya bağımlılık aracılığıyla içe döner.

Bağlam önemlidir. Travma, kaygı, depresyon, madde kullanımı, nöroçeşitlilik, yas, kronik stres ve kültürel beklentilerin tümü davranışı şekillendirebilir. Bu, çevrimiçi okumanın öz-etiketleme yerine eğitici olması gereken nedenlerden biridir.

Kişilik Bozukluklarının Nedenleri Nelerdir?

Bir kişilik bozukluğunun nadiren tek basit bir nedeni vardır. Çoğu uzman, mizaç, erken çevre, bağlanma deneyimleri, biyoloji, stres maruziyeti ve öğrenilmiş başa çıkma stratejilerinin bir karışımını tanımlar. Örneğin, hassas bir çocuk, bakıcılar tutarlı, korkutucu, aşırı kontrolcü, ihmalkar veya duygusal olarak uyumlu olup olmamasına bağlı olarak çok farklı kalıplar geliştirebilir.

Aile geçmişi savunmasızlığı artırabilir, ancak birinin geleceğini belirlemez. Olumsuz deneyimler önemli olabilir, ancak acı bir geçmişe sahip herkes aynı kalıbı geliştirmez. Koruyucu faktörler de önemlidir: istikrarlı ilişkiler, terapi, duygusal beceriler, pratik destek ve daha güvenli ortamlar, insanların zaman içinde kalıpları anlamasına ve değiştirmesine yardımcı olabilir.

Nedenleri zararlı davranış için mazeret olarak kullanmamak da önemlidir. Bir kalıbın nereden gelebileceğini anlamak, aynı anda hesap verebilirlik, şefkat ve daha net sınırları destekleyebilir.

Günlük Yaşamda Kişilik Bozukluğu Örnekleri

Bir örnek, kavramı daha az soyut hale getirmeye yardımcı olabilir. Birinin olmadan önce eleştiri beklemesini hayal edin. İşte, nötr bir e-postayı saldırı olarak yorumlar, savunmacı bir şekilde yanıt verir ve ardından meslektaşlar geri çekildiğinde izole hisseder. Zamanla, kalıp kendini güçlendirir: şüphe çatışma yaratır, çatışma şüpheyi kanıtlıyor gibi görünür ve kişi daha da dikkatli olur.

Bir başka örnek, bir partner alan istediğinde dayanılmaz panik hisseden kişidir. Tekrarlayan mesajlar gönderebilir, doğrulama talep edebilir veya partneri idealize etme ve kin tutma arasında salınabilir. Sorun onların çok umursaması değil. Sorun, duygu, bağlanma korkusu ve davranışın o kadar yoğun hale gelmesi ki ilişki zarar görür.

Bir narsisistik kalıpta, biri büyük ölçüde hayranlığa bağımlı olabilir, eleştiriye oldukça tepkili olabilir, başkalarının duygularını küçümseyebilir veya kırılgan bir benlik imajını korumak için kontrolü kullanabilir. Bu spesifik alanı keşfeden okuyucular için, eğitici bir narsisistik özellik yansıtma aracı, profesyonel desteğin gerekli olup olmadığına karar vermeden önce gözlemleri düzenlemeye yardımcı olabilir.

Kişilik Bozuklukları Sıklıkla Neyle Karıştırılıyor?

Çoklu kişilik bozukluğu, dissosiyatif kimlik bozukluğu, bipolar kişilik bozukluğu ve sınır kişilik bozukluğu ile bipolar karşılaştırması hakkındaki aramalar genellikle gerçek bir kafa karışıklığını yansıtır. Bazı terimler güncelliğini yitirmiştir, bazıları farklı koşullara atıfta bulunur ve bazıları mevcut klinik dil yerine popüler ifadelerdir.

"Çoklu kişilik bozukluğu", kişilik bozukluğu kümesi değil, çoğunlukla dissosiyatif kimlik bozukluğu ile ilişkilendirilen eski bir ifadedir. Bipolar bozukluk, depresyon, mani veya hipomani dönemlerini içeren bir duygudurum bozukluğudur. Sınır kişilik bozukluğu hızlı duygusal kaymalar içerebilir, ancak kalıp bipolar duygudurum dönemleriyle aynı değildir. OBS ve obsessif-kompulsif kişilik bozukluğu da farklıdır: OBS intrüzif takıntıları ve zorlantıları içerirken, OKPB katı mükemmeliyetçilik ve kontrole odaklanır.

Bu nedenle dikkatli bir profesyonel değerlendirme, tek bir belirti listesi yerine zaman course, tetikleyiciler, ilişkiler, güvenlik, işlevsellik ve diğer ruh sağlığı faktörlerini inceler.

Kişilik Bozuklukları Nasıl Tedavi Edilir ve Desteklenir

Birçok insan doğru destekle iyileşir. Kişilik kalıpları ilişkisel, duygusal ve davranışsal olduğundan, terapi genellikle merkezidir. Diyalektik davranış terapisi yaygın olarak sınır kişilik bozukluğu ile ilişkilendirilir. Bilişsel davranışsal yaklaşımlar, insanların katı inançları test etmelerine, yeni yanıtlar pratik etmelerine ve esneklik geliştirmelerine yardımcı olabilir. Diğer terapiler bağlanma, mentalizasyon, travma, şema kalıpları veya ilişki becerilerine odaklanabilir.

İlaçlar bazen kaygı, depresyon, uyku zorluğu, duygudurum dengesizliği veya dürtüselik gibi ilgili belirtilere yardımcı olabilir, ancak genellikle tüm cevap değildir. Pratik değişiklikler de önemlidir: istikrarlı rutinler, madde kötüye kullanımının azaltılması, destekleyici ilişkiler, gerektiğinde kriz planlaması ve tepki vermeden önce duyguları adlandırma becerileri.

Güvenlik bir endişe ise veya kendine zarar verme veya başkasına zarar verme düşünceleri varsa, acil yerel kriz desteği veya acil yardım önemlidir. Acil olmayan endişeler için, lisanslı bir ruh sağlığı uzmanı ne olup bittiğini ve ne tür desteğin uygun olduğunu organize etmeye yardımcı olabilir.

Yardım Aramadan Önce Düşünmenin Nazik Bir Yolu

Kişilik bozukluğu özelliklerinin size veya yakın birine uygulanıp uygulanmadığını merak ediyorsanız, etiketler yerine davranış kalıplarıyla başlayın. Tekrarlayan durumları, tepkiden önce ne olduğunu, hangi duyguların ortaya çıktığını, hangi seçimlerin izlediğini ve sonucun ne olduğunu yazın. Zaman ve ortamlar boyunca kalıplar arayın.

Özel bir çevrimiçi araç yansıtmayı destekleyebilir, ancak gerçek dünya yargısının, güvenilir geri bildirimin ve profesyonel bakımın altında yer almalıdır. Narsisistik özellikler anlamaya çalıştığınız spesifik kalıp ise, düşüncelerinizi organize etmek için özel kişilik yansıtma başlangıç noktası kullanabilir ve ardından ciddi endişeleri nitelikli bir uzmana taşıyabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

10 kişilik bozukluğu nelerdir?

Yaygın olarak listelenen 10 kişilik bozukluğu paranoid, schizoid, şizotipal, antisosyal, borderline, histrionik, narsisistik, kaçınmacı, bağımlı ve obsessif-kompulsif kişilik bozukluklarıdır. Genellikle Küme A, Küme B ve Küme C'ye gruplandırılırlar, ancak gerçek insanlar temiz bir kategoriye uymayabilir.

Kişilik bozukluğunun belirtileri nelerdir?

İşaretler arasında uzun süreli ilişki çatışması, katı düşünme, yoğun veya kısıtlı duygular, istikrarsız benlik imajı, dürtüsel davranış, kaçınma, güvensizlik, bağımlılık, mükemmeliyetçilik veya sınırlara saygı duymada zorluk yer alabilir. Anahtar, tek bir izole davranış değil, zaman ve yaşam alanları boyunca kalıcılıktır.

Kişilik bozukluğu örneği nedir?

Bir örnek, güçlü hayranlık ihtiyacı, eleştiriye duyarlılık, hak etme duygusu ve başkalarının duygusal ihtiyaçlarını tanımada zorluk içerebilen narsisistik kişilik bozukluğudur. Bir başka örnek, reddedilme korkusunun şiddetli sosyal kaçınmaya yol açtığı kaçınmacı kişilik bozukluğudur.

Sınır kişilik bozukluğu bipolar bozuklukla aynı mıdır?

Hayır. Sınır kişilik bozukluğu genellikle duygu düzenleme, kimlik, bağlanma ve dürtüselik içeren bir kişilik ve ilişki kalıbı olarak anlaşılır. Bipolar bozukluk, mani, hipomani veya depresyon gibi dönemleri içeren bir duygudurum bozukluğudur. Bir uzman onları ayırt etmeye yardımcı olabilir.

Kişilik bozuklukları tedavi edilebilir mi?

Birçok insan, terapi, beceri pratiği, istikrarlı destek ve zamanla daha sağlıklı kalıplar oluşturabilir. İlerleme kademeli olabilir çünkü kişilik kalıpları derinlemesine öğrenilmiştir, ancak değişim mümkündür. En iyi yaklaşım kişiye, kalıba ve ilgili koşullara bağlıdır.

Kişilik bozukluğu testi ne olup bittiğini bilmek için yeterli mi?

Hiçbir çevrimiçi test klinik bir tanı için yeterli değildir. Bir test veya öz-yansıtma aracı, temaları fark etmenize ve daha iyi sorular hazırlamanıza yardımcı olabilir, ancak özellikle güvenlik, ciddi sıkıntı veya karmaşık belirtiler söz konusu olduğunda profesyonel değerlendirmenin yerini tutamaz.